Ένας μικρός οδηγός εκθέσεων

 

του Μανόλη Μπουχαλάκη

Το ζήτημα είναι γνωστό εδώ και πολλά χρόνια. Οι μαθητές της αγγλικής καλούνται να παράξουν γραπτό λόγο και αυτό δεν είναι κάτι που γίνεται ούτε αυτονόητα μα ούτε και με οδηγίες σαν να καλείται κάποιος να παίξει ένα επιτραπέζιο παιχνίδι.

Είναι αληθές και παραδεκτό πως το ύφος - το λεγόμενο και register - πρέπει να τυγχάνει ενδελεχούς ανάπτυξης και μελέτης. Αλλιώς εκφραζόμαστε σε ένα επίσημο context και αλλιώς σε ένα ημι-επίσημο ή ανεπίσημο. 

Παλαιότερα υπήρχε και το αντίστοιχο etiquette που επέβαλλε συγκεκριμένες φράσεις και λέξεις στις επιστολές. Στο επίσημο ύφος όμως τα τελευταία χρόνια και λόγω της επέλασης των emails πλέον το υπερβολικά "σφιχτό" και άκαμπτο ύφος τείνει να εγκαταλειφθεί υπέρ ενός ευέλικτου ημι-επίσημου ύφους που συνήθως προτιμάται, χωρίς βέβαια να παραγνωρίζεται και το informal style που απαντάται συχνά σε εξετάσεις και σε βιβλία.

Πέρα όμως από τα δεδομένα, δηλαδή τη διάρθρωση μιας έκθεσης με τις σωστές παραγράφους και τα linking words/phrases, το μόνο που ο καθηγητής μπορεί να κάνει είναι να "ανοίξει" το νου των μαθητών με πολύ λεξιλόγιο αλλά όχι ως επιπρόσθετο βάρος.

Δηλαδή, ο καθηγητής καλείται να ανοίξει διάπλατα τις πόρτες του εκάστοτε λεξιλογίου αλλά διαφωτίζοντας παράλληλα το μαθητή ως προς το τι γίνεται στην πραγματική ζωή. 

Για παράδειγμα, μια επιστολή παραπόνων για ένα ελαττωματικό προϊόν πρέπει οπωσδήποτε να εμβαπτίζει το μαθητή στην ακριβή κατάσταση για την οποία καλείται να γράψει. Να λέμε δηλαδή πως τα συναισθήματα πικρίας, ίσως αγανάκτησης, εξαπάτησης ενδεχομένως, πρέπει να αποτυπώνονται στην επιστολή αλλά φυσικά χωρίς ακρότητες. Είναι καλώς γνωστό πόσο απεχθάνεται η αγγλική γλώσσα τις έντονα χρωματισμένες λέξεις και φράσεις στην επικοινωνία μας με άλλους ανθρώπους. 

Λέμε λοιπόν πως η ανάληψη του ρόλου του παραπονούμενου, ακόμη και αν ο μαθητής δεν έχει ως τώρα μια τέτοια εμπειρία, είναι άκρως σημαντική. Ένας που έχει στα χέρια του ένα χαλασμένο προϊόν τι κάνει; Σπεύδει να δηλώσει αυθημερόν το πρόβλημα και να απαιτήσει λύσεις! Αλλά πάντα με τακτ και με την απαιτούμενη σαφήνεια στις διεκδικήσεις του.

Ένας άλλος τομέας στον οποίο παρατηρείται σοβαρό πρόβλημα είναι η σύνθεση ιστοριών. Δεν απαιτεί κανείς από το μαθητή να γίνει μυθιστοριογράφος ή λογοτέχνης. Όμως, είναι εξαιρετικά σημαντικό να τονίζουμε πως στις ιστορίες μας ενδιαφέρουν κάποια δεδομένα: Πότε, που, ποιοί εμπλέκονται, πως εξελίσσεται η ιστορία, που καταλήγουμε.

Οι ιστορίες που πρέπει να αρχίζουν ή να καταλήγουν με συγκεκριμένες φράσεις δεν είναι καθόλου απωθητικές ή ανυπέρβλητης δυσκολίας. Ο μαθητής μπορεί να εξιστορήσει απλοϊκά γεγονότα όπως ένα ξαφνικό πάρτι-έκπληξη ή μια απλή εξήγηση ενός φαινομένου που στην πρόταση που δίδεται φαντάζει αρχικά τρομακτικό ή ανεξήγητο.

Για παράδειγμα, αν η φράση της έκθεσης ξεκινά με "When I opened the door, I realized that things were totally different than I had expected", ουδεμία απαίτηση υπάρχει για σενάριο τύπου Χίτσκοκ ή για δράμα κατασκοπείας ή για μυστήριο που καλείται να λύσει ο Σέρλοκ Χόλμς.

Μπορεί κάλλιστα ο μαθητής να γράψει για μια φαινομενικά μουντή μέρα γενεθλίων στην οποία επιστρέφοντας από το σχολείο είδε απόλυτη ησυχία στην αυλή του σπιτιού του και σκέφθηκε πως οι προσκλήσεις που είχε στείλει η μαμά του σε φίλους και συμμαθητές δεν τελεσφόρησαν και άρα τα φετινά του γενέθλια θα ήταν μοναχικά και ανιαρά. Μέχρι που αποκαλύφθηκε το κρυμμένο μυστικό, ένα πάρτι - έκπληξη που τον περίμενε όταν άνοιξε την πόρτα. 

Και εδώ ο παράγων "ζήσε την έκθεση" παίζει τεράστιο ρόλο. Συναισθήματα απογοήτευσης αρχικά, ευφορίας στη συνέχεια! Εναλλαγή προτάσεων, ερωτηματικά, θαυμαστικά. Και το κλίμα αυτό μεταφέρεται στον αναγνώστη. Άλλωστε όπως ξέρουμε οι λέξεις και τα σημεία στίξης είναι ζωντανά και "ηχούν" στον αναγνώστη πολλαπλάσια από ό,τι νομίζουμε.

Τέλος, στις εξετάσεις τύπου opinion όπου απαιτείται η καλή γνώση ενός κοινωνικού ζητήματος και τα επιχειρήματα, αυτές καλό είναι να επιλέγονται από ώριμους και ευρείας αντίληψης ανθρώπους και όχι από παιδιά ηλικίας κάτω των 16.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πως δεν μπορούν όλοι να γράψουν εκθέσεις. Η βοήθεια μας είναι ζωτικής σημασίας αλλά στο τέλος ο καθείς με τις δυνατότητες του. 

Προφανώς, οι έχοντες δυσορθογραφία ή άλλες μαθησιακές δυσκολίες που επηρεάζουν το γράψιμο, πρέπει να τυγχάνουν ειδικής μεταχείρησης από ομάδα καθηγητών που έχουν γνώση αυτών των δυσκολιών και των τρόπων αντιμετώπισης τους!